رئیس دانشگاه خلیج‌فارس در همایش روز جهانی شهرسازی مطرح کرد: احیای عقلانیت بومی معماری؛ راهکار برون‌رفت از بحران هویت، انرژی و فرسایش سلامت در شهرها

تاریخ انتشار: یکشنبه 17 آبان 1405
responsive image

رئیس دانشگاه خلیج فارس در همایش روز جهانی شهرسازی عنوان کرد:

ایران عزیز ما، با تنوع گسترده‌ی فرهنگی، قومی، زبانی و اقلیمی، گنجینه‌ای بی‌بدیل از «عقلانیت بومی» را در طول سده‌ها پدید آورده است؛ عقلانیتی که والاترین تجلیِ آن در حوزه معماری و شهرسازی سنتی ما شکل گرفته است. در یزدِ کویری، شاهکارهای معماری دما را ۱۰ تا ۱۵ درجه خنک‌تر از محیط پیرامون نگه می‌دارند؛ و در این سو، در کرانه‌های خلیج فارس، شاهد اوج هم‌نوایی انسان با اقلیم هستیم؛ جایی که با سنگ‌های متخلخل مرجانی، کوچه‌ها و گذرهای باریک و بادگیر، و سایه‌سارِ باوقار «شناشیل»، خانه و محله را برای زیستن آرام و تاب‌آور مهیا می‌ساختند.

این سنت‌های اصیل، حاصل قرن‌ها خردِ انباشته و تجربه‌ورزی بوده‌اند. اما افسوس که در فرآیند نوسازیِ شتاب‌زده، گرفتار یکسان‌سازی نگران‌کننده و الگوبرداری‌های کورکورانه شدیم؛ هویت بومی نادیده انگاشته شد و بناهایی یک‌شکل و ناسازگار در اقلیم‌های کاملاً متضاد بالا رفتند.

از دست رفتن هویت بصری شهرها و یکنواختیِ کالبدی، پیامدی بسیار فراتر از ظاهر و زیبایی‌شناسی دارد؛ این زوال، مستقیماً به «حس تعلق مکانی» و ریشه‌داری انسان ضربه می‌زند. روح ما با خاطرات کودکی و نشانه‌های بومیِ زادگاهمان گره خورده است. شهری که هویت متمایز خود را حفظ کند، به شهروندش «شناسنامه فرهنگی» می‌بخشد، او با شهر زندگی می‌کند و بدان ریشه می‌دواند. وقتی این تفاوت‌ها و اصالت‌ها محو شوند، بحران هویت در نسل جوان تشدید می‌شود؛ انسانی که حس تعلق نداشته باشد، زادگاهش را بیگانه می‌پندارد و دل‌بستن و ماندن برایش دشوار می‌گردد.

در کنار این رسالت هویتی، خرد معماری بومی از دو منظر حیاتی دیگر نیز راهگشای امروز ماست: «انرژی» و «سلامت انسان». مسئله‌ی بحران انرژی که بر همگان مبرهن است؛ اما در باب سلامت، روان‌شناسی محیطی بر مفهومی بنیادین تأکید دارد به نام «هم‌نوایی انسان با ریتم طبیعت». هرچه کالبد شهر با آهنگ طبیعت هماهنگ‌تر باشد، جسم و جان انسان سالم‌تر است. محبوس‌ماندنِ مداوم در فضاهای کاملاً ایزوله و زیر باد کولرهای مصنوعی، بریدن از طبیعت است که نظام فیزیولوژیک و روان انسان را دچار فرسایش تدریجی می‌کند.

رسالت مشترک دانشگاه و مدیریت شهری، بازخوانیِ این عقلانیت بومی و امتزاج آن با دانش مهندسی امروز است تا شهرهایی بسازیم اصیل، پایدار و زیست‌پذیر.


Log in to post comments